Suy giãn tĩnh mạch là gì? 6 dấu hiệu nhận biết và những ai dễ mắc?

Suy giãn tĩnh mạch là tình trạng thường gặp, đặc biệt ở chi dưới. Bệnh xảy ra khi các van trong tĩnh mạch hoạt động không hiệu quả, khiến máu bị trào ngược và ứ lại trong tĩnh mạch. Theo thời gian, áp lực trong lòng mạch tăng lên có thể khiến tĩnh mạch bị giãn và gây ra các triệu chứng ở chân.

Nhiều người chỉ bắt đầu chú ý khi thấy những đường tĩnh mạch nổi ngoằn ngoèo dưới da. Nhưng tĩnh mạch nổi không phải lúc nào cũng có nghĩa là bị suy giãn tĩnh mạch, và mức độ nhìn thấy bên ngoài cũng không phản ánh đầy đủ tình trạng bên trong.

Suy giãn tĩnh mạch là gì?

Tĩnh mạch có nhiệm vụ đưa máu từ các mô trở về tim. Riêng ở chân, máu phải di chuyển ngược chiều trọng lực nên các van trong tĩnh mạch có vai trò giữ cho dòng máu đi theo một chiều.

Khi các van này suy giảm chức năng, máu có thể trào ngược xuống phía dưới và ứ lại ở chân. Tình trạng này làm tăng áp lực trong tĩnh mạch, lâu dần có thể khiến mạch máu giãn ra và gây các triệu chứng.

Suy giãn tĩnh mạch thường gặp ở chi dưới, trong đó những tĩnh mạch nằm gần bề mặt da dễ nhìn thấy hơn. Tuy nhiên, bất thường của dòng máu tĩnh mạch không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng những đường mạch nổi rõ trên chân.

Vì vậy, chỉ nhìn vào hình ảnh bên ngoài chưa đủ để xác định một người có tình trạng suy tĩnh mạch hay không.

Suy giãn tĩnh mạch chi dưới khiến máu khó đi ngược từ chân về tim, dẫn đến tình trạng ứ đọng

Vì sao bị suy giãn tĩnh mạch? Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ?

Tình trạng giãn tĩnh mạch thường liên quan đến sự suy giảm chức năng của van tĩnh mạch kết hợp với nhiều yếu tố nguy cơ.

Tuổi càng cao, nguy cơ càng tăng

Theo thời gian, thành tĩnh mạch và các van tĩnh mạch có thể suy giảm chức năng, làm tăng khả năng xuất hiện dòng máu trào ngược.

Gia đình có người mắc bệnh lý tĩnh mạch

Người có tiền sử gia đình mắc bệnh lý tĩnh mạch có nguy cơ cao hơn. Yếu tố di truyền có thể liên quan đến cấu trúc thành mạch và chức năng của van tĩnh mạch.

Mang thai

Trong thai kỳ, lượng máu trong cơ thể tăng lên, tử cung lớn dần có thể gây áp lực lên hệ tĩnh mạch vùng chậu. Những thay đổi nội tiết cũng có thể ảnh hưởng đến thành mạch.

Do đó, tình trạng suy giãn tĩnh mạch có thể xuất hiện hoặc trở nên rõ hơn trong thời gian mang thai.

Thừa cân, béo phì

Trọng lượng cơ thể tăng có thể làm tăng áp lực lên hệ tĩnh mạch chi dưới, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ bệnh lý tĩnh mạch ở chân.

Suy giãn tĩnh mạch có thể tăng nguy cơ ở người thừa cân do áp lực tĩnh mạch chân tăng

Đứng hoặc ngồi lâu

Những công việc phải đứng lâu hoặc ngồi lâu, đặc biệt khi ít thay đổi tư thế, có thể làm máu khó trở về tim và tăng tình trạng ứ máu ở chân.

Ít vận động

Cơ bắp vùng cẳng chân, đặc biệt là cơ bắp chân, hỗ trợ đưa máu tĩnh mạch trở về tim. Khi ít vận động, cơ chế hỗ trợ này hoạt động kém hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, có yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Ngược lại, một người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng vẫn có thể bị tình trạng suy tĩnh mạch.

Những ai dễ bị suy giãn tĩnh mạch?

Nguy cơ suy tĩnh mạch chi dưới thường cao hơn ở:

• Người lớn tuổi.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh lý tĩnh mạch.
• Phụ nữ trong thời kỳ mang thai.
• Người thừa cân, béo phì.
• Người làm công việc phải đứng lâu.
• Người phải ngồi lâu và ít thay đổi tư thế.
• Người ít vận động trong thời gian dài.

Nếu vừa có yếu tố nguy cơ vừa xuất hiện nặng chân, đau mỏi hoặc phù chân, không nên đơn thuần cho rằng đây chỉ là hậu quả của việc đứng hoặc ngồi nhiều.

Suy tĩnh mạch chân chân có những dấu hiệu nào?

Ở giai đoạn đầu, tình trạng này có thể chưa gây ra triệu chứng rõ ràng. Khi bệnh biểu hiện, người bệnh có thể gặp:

• Nặng hoặc mỏi chân, nhất là vào cuối ngày.
• Đau hoặc cảm giác căng tức ở chân.
• Phù chân, thường rõ hơn quanh mắt cá và tăng sau khi đứng lâu.
• Ngứa hoặc cảm giác nóng rát ở chân.
• Chuột rút, đặc biệt vào ban đêm.
• Tĩnh mạch dưới da nổi rõ, phồng hoặc ngoằn ngoèo.

Suy giãn tĩnh mạch có thể khiến tĩnh mạch dưới da phồng lên và nổi rõ

Một đặc điểm khá thường gặp là các triệu chứng tăng khi đứng lâu và giảm khi nghỉ ngơi hoặc kê cao chân.

Tuy nhiên, mỗi người có thể biểu hiện khác nhau. Có người chủ yếu cảm thấy nặng, mỏi chân nhưng gần như không thấy tĩnh mạch nổi. Ngược lại, có người có nhiều tĩnh mạch nổi dưới da nhưng triệu chứng lại không đáng kể.

Thấy tĩnh mạch nổi trên chân có phải suy giãn tĩnh mạch không?

Một số tĩnh mạch có thể nhìn thấy rõ dưới da do cơ địa, tuổi tác hoặc lớp mô dưới da mỏng mà không nhất thiết là bệnh lý.

Ngược lại, suy giảm chức năng tĩnh mạch có thể tồn tại trước khi các tĩnh mạch nổi rõ trên bề mặt da.

Vì vậy, nếu nhận thấy tĩnh mạch nổi kèm theo nặng chân, đau mỏi, phù hoặc các thay đổi bất thường ở chân, người bệnh nên được đánh giá thay vì chỉ quan sát hình ảnh bên ngoài.

Suy giãn tĩnh mạch có nguy hiểm không?

Tình trạng suy giãn tĩnh mạch tĩnh mạch chi dưới không phải lúc nào cũng gây biến chứng nghiêm trọng ngay từ đầu. Tuy nhiên, tình trạng suy tĩnh mạch kéo dài có thể tiến triển và gây ra nhiều vấn đề ở chân.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện:

• Phù chân kéo dài hoặc tái diễn.
• Thay đổi màu da, thường ở vùng cẳng chân.
• Da khô, ngứa, chàm hoặc trở nên dày, cứng.
• Viêm hoặc huyết khối tĩnh mạch nông.
• Chảy máu từ tĩnh mạch giãn.
• Loét chân do bệnh lý tĩnh mạch.

Do đó, mức độ tĩnh mạch nổi nhiều hay ít không phải tiêu chí duy nhất để đánh giá mức độ bệnh.

Đau và phù chân có phải lúc nào cũng do suy giãn tĩnh mạch?

Đau, phù hoặc cảm giác căng tức ở chân có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy, không nên mặc định mọi trường hợp sưng đau chân đều là bệnh lý tĩnh mạch.

Đặc biệt, nếu một chân đột ngột sưng, đau hoặc nóng đỏ, cần được thăm khám sớm để tìm nguyên nhân và loại trừ những tình trạng cần xử trí kịp thời, trong đó có huyết khối tĩnh mạch sâu.

Khi nào nên đi khám khi nghi ngờ

Người bệnh nên chủ động đi khám khi tình trạng nặng chân, đau mỏi hoặc phù chân xuất hiện thường xuyên, đặc biệt khi các triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc có xu hướng tăng dần.

Cần lưu ý hơn nếu xuất hiện:

• Tĩnh mạch nổi ngày càng rõ hoặc lan rộng.
• Phù chân kéo dài hoặc tái diễn.
• Thay đổi màu da ở vùng cẳng chân.
• Da dày, cứng hoặc ngứa kéo dài.
• Vùng tĩnh mạch giãn đau, cứng hoặc đỏ.
• Chảy máu từ tĩnh mạch giãn.
• Vết thương hoặc vết loét ở chân lâu lành.

Tĩnh mạch giãn bị chảy máu cần được đánh giá y tế kịp thời.

Có thể phòng ngừa suy giãn tĩnh mạch không?

Không phải tất cả trường hợp suy tĩnh mạch đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, đặc biệt khi liên quan đến tuổi tác hoặc yếu tố gia đình.

Tuy nhiên, một số thói quen có thể giúp hạn chế tình trạng ứ máu ở chân và hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch:

• Duy trì vận động thường xuyên, phù hợp với thể trạng.
• Tránh đứng hoặc ngồi bất động quá lâu.
• Thường xuyên thay đổi tư thế, vận động chân khi phải ngồi lâu.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Kê cao chân khi nghỉ nếu thường xuyên có cảm giác nặng hoặc phù chân.

Những biện pháp này chủ yếu hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch và kiểm soát triệu chứng, không có nghĩa có thể loại bỏ hoàn toàn tình trạng suy tĩnh mạch đã hình thành.

Khi nghi ngờ suy giãn tĩnh mạch, người bệnh nên làm gì?

Nếu nhận thấy tĩnh mạch nổi kèm nặng chân, đau mỏi, phù hoặc những thay đổi bất thường ở da, người bệnh không nên tự đánh giá mức độ bệnh chỉ qua hình ảnh bên ngoài.

Thăm khám giúp bác sĩ xác định các triệu chứng có liên quan đến suy tĩnh mạch hay không, đồng thời đánh giá tình trạng tĩnh mạch khi cần thiết.

Tình trạng suy giãn tĩnh mạch có thể bắt đầu bằng những biểu hiện rất nhẹ như nặng chân, mỏi chân hoặc một vài đường tĩnh mạch nổi trên da. Nhận biết sớm các dấu hiệu và yếu tố nguy cơ giúp người bệnh chủ động kiểm tra khi cần, thay vì chờ đến khi xuất hiện biến chứng.