Bệnh trĩ là gì? 8 nguyên nhân thường gặp bạn nên biết

Đi ngoài thấy máu, ngứa rát hậu môn hoặc cảm giác có khối lạ sa ra ngoài khiến nhiều người nghĩ ngay đến bệnh trĩ. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp chảy máu hay đau vùng hậu môn đều do trĩ.

Bệnh trĩ là một bệnh lý vùng hậu môn – trực tràng thường gặp, liên quan đến sự thay đổi của đệm hậu môn và hệ thống mô nâng đỡ tại khu vực này. Tùy loại trĩ, mức độ sa và triệu chứng, người bệnh có thể chỉ cần điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt hoặc cần đến các phương pháp điều trị chuyên sâu hơn.

Nhận biết đúng tình trạng bệnh là bước quan trọng để tránh tự điều trị kéo dài hoặc can thiệp khi chưa cần thiết.

1. Bệnh trĩ là gì?

Bệnh lý trĩ không đơn thuần là tình trạng giãn tĩnh mạch. Đây là bệnh lý liên quan đến đệm hậu môn, một cấu trúc gồm mạch máu, mô liên kết và cơ trơn, có vai trò hỗ trợ kiểm soát đại tiện.

Khi hệ thống mô nâng đỡ vùng hậu môn – trực tràng suy yếu, kết hợp với tình trạng tăng áp lực tại khu vực này, đệm hậu môn có thể phình to và sa xuống, từ đó hình thành bệnh lý trĩ.

Táo bón, phân cứng, phải rặn nhiều khi đi đại tiện, mang thai hoặc tuổi cao là những yếu tố có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

2. Bệnh trĩ gồm những loại nào?

Dựa vào vị trí so với đường lược, tình trạng sa búi trĩ được chia thành trĩ nội và trĩ ngoại.

Trĩ nội

Trĩ nội nằm phía trên đường lược và được bao phủ chủ yếu bởi niêm mạc.

Biểu hiện thường gặp là chảy máu khi đi đại tiện. Khi bệnh tiến triển, búi trĩ có thể sa ra ngoài hậu môn với mức độ khác nhau.

Trĩ ngoại

Trĩ ngoại nằm phía dưới đường lược và được bao phủ bởi da quanh hậu môn.

Khi xuất hiện huyết khối, người bệnh có thể thấy một khối sưng đau đột ngột quanh hậu môn.

4 độ của trĩ nội

Trĩ nội thường được chia thành 4 độ dựa chủ yếu vào mức độ sa của búi trĩ:

• Độ 1: Búi trĩ nằm trong ống hậu môn, chưa sa ra ngoài.
• Độ 2: Búi trĩ sa ra khi rặn nhưng tự co lên sau khi đi đại tiện.
• Độ 3: Búi trĩ sa ra ngoài và không tự co lên, người bệnh cần dùng tay đẩy trở lại.
• Độ 4: Búi trĩ sa thường xuyên và không thể đẩy trở lại vào trong.

Việc xác định mức độ trĩ có ý nghĩa trong lựa chọn hướng điều trị, nhưng không nên chỉ dựa vào độ trĩ để tự quyết định phương pháp can thiệp. Bác sĩ còn cần xem xét triệu chứng và tình trạng cụ thể của từng người.

3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh trĩ

Tình trạng bệnh thường hình thành khi áp lực vùng hậu môn – trực tràng tăng kéo dài, đồng thời hệ thống mô nâng đỡ tại đây suy yếu. Dưới đây là 8 nguyên nhân thường gặp gồm:

• Táo bón, phân cứng và phải rặn nhiều khi đi đại tiện.

Táo bón khiến việc đại tiện khó khăn và có thể góp phần làm xuất hiện bệnh trĩ

• Tiêu chảy kéo dài, gây kích thích lặp lại vùng hậu môn.
• Ngồi lâu trên bồn cầu hoặc duy trì tư thế ngồi trong thời gian dài.
• Chế độ ăn ít chất xơ, dễ dẫn đến táo bón.
• Thừa cân, béo phì, làm tăng áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng.
• Mang thai, đặc biệt ở những tháng cuối, do thai nhi và tử cung làm tăng áp lực vùng chậu.
• Thường xuyên gắng sức hoặc mang vác nặng.
• Tuổi cao, khi mô nâng đỡ vùng hậu môn dần suy yếu và giảm độ đàn hồi.

4. Triệu chứng của bệnh trĩ

Triệu chứng bệnh có thể khác nhau tùy loại trĩ và mức độ bệnh. Những biểu hiện thường gặp gồm:

Chảy máu khi đi đại tiện

Đây là một trong những biểu hiện phổ biến, đặc biệt ở trĩ nội.

Máu thường có màu đỏ tươi, có thể xuất hiện trên giấy vệ sinh, trên phân hoặc nhỏ giọt xuống bồn cầu.

Tuy nhiên, chảy máu hậu môn không phải lúc nào cũng do bệnh trĩ. Vì vậy, nếu tình trạng này kéo dài hoặc tái diễn, người bệnh không nên tự mặc định nguyên nhân là trĩ.

Sa búi trĩ

Khi bệnh tiến triển, búi trĩ nội có thể sa ra ngoài hậu môn.

Ở giai đoạn đầu, búi trĩ có thể tự co lên sau khi đi đại tiện. Khi bệnh nặng hơn, người bệnh có thể phải dùng tay đẩy búi trĩ trở lại hoặc búi trĩ không thể tự co vào.

Ngứa, rát và khó chịu

Dịch nhầy, phân hoặc chất tiết tích tụ quanh búi trĩ sa có thể gây kích ứng da, dẫn đến ngứa, rát và cảm giác ẩm ướt quanh hậu môn.

Đau hoặc sưng vùng hậu môn

Trĩ nội thông thường ít gây đau. Đau nhiều có thể xuất hiện khi có huyết khối trĩ ngoại, nghẹt búi trĩ hoặc những tổn thương khác như nứt hậu môn.

Vì vậy, đau hậu môn dữ dội hoặc xuất hiện đột ngột cũng cần được đánh giá để xác định đúng nguyên nhân.

5. Khi nào người bệnh nên đi khám?

Không phải cứ xuất hiện một vài triệu chứng nhẹ là phải can thiệp ngay. Tuy nhiên, người bệnh nên được thăm khám khi:

• Chảy máu hậu môn tái diễn hoặc kéo dài.
• Búi trĩ sa ra ngoài, đặc biệt khi không tự co lên.
• Vùng hậu môn đau, sưng nhiều hoặc xuất hiện khối bất thường.
• Triệu chứng kéo dài dù đã điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt.
• Chảy máu đi kèm thay đổi bất thường về thói quen đại tiện hoặc các triệu chứng toàn thân khác.

Thăm khám giúp xác định có phải bệnh trĩ hay không, loại trĩ nào, mức độ ra sao và có tổn thương khác đi kèm hay không. Đây là cơ sở để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Thăm khám không chỉ để phát hiện bệnh trĩ mà còn giúp kiểm tra những tổn thương khác 

6. Bệnh trĩ có thể gây biến chứng gì?

Phần lớn trường hợp bệnh không gây biến chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu bệnh tiến triển hoặc chảy máu kéo dài, người bệnh có thể gặp một số vấn đề như:

• Huyết khối trĩ: Cục máu đông hình thành trong búi trĩ, thường gây đau, sưng và xuất hiện khối bất thường quanh hậu môn.
• Nghẹt búi trĩ: Búi trĩ sa ra ngoài bị mắc kẹt, gây sưng và đau nhiều.
• Chảy máu kéo dài: Hiếm gặp nhưng nếu mất máu trong thời gian dài có thể dẫn đến thiếu máu.
• Kích ứng và viêm da quanh hậu môn: Có thể liên quan đến dịch nhầy, phân hoặc việc lau chùi nhiều lần do ngứa.

7. Bệnh trĩ điều trị như thế nào?

Có trĩ không đồng nghĩa với phải phẫu thuật.

Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên loại trĩ, mức độ sa, triệu chứng và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Mục tiêu là kiểm soát triệu chứng, xử lý búi trĩ phù hợp và hạn chế nguy cơ tái phát.

Điều trị bảo tồn

Với những trường hợp nhẹ hoặc triệu chứng chưa cần can thiệp, bác sĩ có thể hướng dẫn:

• Tăng chất xơ trong chế độ ăn.
• Uống đủ nước.
• Hạn chế rặn khi đi đại tiện.
• Không ngồi lâu trên bồn cầu.
• Duy trì vận động thường xuyên.
• Ngâm hậu môn với nước ấm để giảm khó chịu khi phù hợp.

Một số trường hợp có thể được sử dụng thuốc bôi, thuốc đặt hoặc thuốc hỗ trợ theo chỉ định của bác sĩ.

Can thiệp ít xâm lấn

Khi điều trị bảo tồn không kiểm soát được triệu chứng hoặc bệnh ở mức độ phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp như thắt búi trĩ bằng vòng cao su, chích xơ hoặc đốt trĩ.

Tuy nhiên, đốt trĩ không áp dụng cho tất cả người bệnh. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên loại trĩ, mức độ sa, đặc điểm búi trĩ và triệu chứng thực tế.

Không nên lựa chọn phương pháp điều trị chỉ vì mong muốn “đốt” hoặc “mổ” mà chưa được đánh giá đầy đủ.

Phẫu thuật

Với những trường hợp búi trĩ sa nhiều, bệnh tiến triển, tái phát hoặc có chỉ định phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp phẫu thuật như cắt trĩ, Longo hoặc khâu triệt mạch tùy từng trường hợp.

Không có một phương pháp duy nhất phù hợp cho tất cả người bệnh. Việc lựa chọn cần dựa trên tình trạng cụ thể và mục tiêu điều trị.

8. Cách phòng ngừa bệnh trĩ

Một trong những nguyên tắc quan trọng để phòng ngừa tình trạng sa búi trĩ là duy trì phân mềm và hạn chế phải rặn khi đi đại tiện.

Người bệnh nên:

• Ăn đủ chất xơ từ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.

Một chế độ ăn đủ chất xơ có thể giúp giảm táo bón và cải thiện triệu chứng trĩ

• Uống đủ nước.
• Không nhịn đi đại tiện.
• Không ngồi lâu trên bồn cầu.
• Duy trì vận động thường xuyên.
• Hạn chế táo bón và tình trạng phải rặn kéo dài.
• Kiểm soát cân nặng.
• Tránh thường xuyên gắng sức quá mức.

Những thói quen này không chỉ giúp giảm nguy cơ xuất hiện bệnh mà còn hỗ trợ kiểm soát triệu chứng ở người đã mắc bệnh.

9. Chảy máu hậu môn không phải lúc nào cũng do bệnh trĩ

Máu đỏ tươi khi đi đại tiện là biểu hiện thường gặp của bệnh, nhưng chảy máu hậu môn – trực tràng không phải lúc nào cũng do trĩ.

Nứt hậu môn, polyp đại trực tràng, bệnh viêm ruột và ung thư đại trực tràng cũng có thể gây chảy máu.

Vì vậy, nếu chảy máu kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm những thay đổi bất thường khác, người bệnh nên được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị kéo dài tại nhà.

Kết luận

Bệnh lý trĩ là tình trạng thường gặp nhưng không nên tự chẩn đoán và điều trị kéo dài chỉ dựa trên triệu chứng.

Nhận biết đúng loại trĩ, mức độ bệnh và nguyên nhân gây triệu chứng giúp bác sĩ lựa chọn hướng xử trí phù hợp — từ điều chỉnh lối sống, điều trị bảo tồn đến các thủ thuật ít xâm lấn hoặc phẫu thuật khi có chỉ định.

Điều trị đúng không nhất thiết là can thiệp nhiều nhất, mà là lựa chọn phương pháp phù hợp nhất với tình trạng của từng người bệnh.