Bệnh gan nên ăn gì? Những thực phẩm nên bổ sung và cần hạn chế.

Chế độ ăn uống có vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe và hỗ trợ kiểm soát một số bệnh lý về gan. Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh gan đều có cùng một chế độ ăn. Người bị gan nhiễm mỡ, viêm gan hay xơ gan có thể có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau tùy nguyên nhân, mức độ tổn thương gan và các bệnh lý đi kèm.

Vì vậy, thay vì chỉ tìm kiếm những thực phẩm được cho là “bổ gan”, người bệnh nên xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối và phù hợp với tình trạng sức khỏe, đồng thời thăm khám để xác định nguyên nhân và mức độ bệnh.

Chế độ ăn uống cân đối, đa dạng và phù hợp với tình trạng sức khỏe có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe gan. 

Vai trò của chế độ ăn uống với người bệnh gan

Gan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, tổng hợp protein và tham gia xử lý nhiều chất trong cơ thể.

Khi gan bị tổn thương, chế độ ăn phù hợp có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe và kiểm soát các yếu tố liên quan đến bệnh. Đặc biệt, ở người bị gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, việc kiểm soát cân nặng, đường huyết và mỡ máu có vai trò quan trọng.

Một chế độ ăn hợp lý có thể giúp:

• Kiểm soát lượng năng lượng đưa vào cơ thể.
• Duy trì cân nặng phù hợp.
• Hạn chế đường bổ sung và chất béo không có lợi.
• Cung cấp đủ protein, vitamin, khoáng chất và chất xơ.
• Hỗ trợ kiểm soát các yếu tố chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường và rối loạn lipid máu.

Tuy nhiên, chế độ ăn uống không thể thay thế việc chẩn đoán và điều trị nguyên nhân gây bệnh gan. Người có men gan tăng, gan nhiễm mỡ hoặc nghi ngờ bệnh gan cần được bác sĩ đánh giá để có hướng xử trí phù hợp.

Chế độ ăn uống hợp lý là một phần trong lối sống lành mạnh, góp phần hỗ trợ kiểm soát cân nặng và các yếu tố chuyển hóa liên quan đến sức khỏe gan. 

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh gan

Không có một chế độ ăn duy nhất áp dụng cho tất cả người bệnh gan. Cách ăn uống cần được điều chỉnh dựa trên nguyên nhân và mức độ bệnh.

Người bị gan nhiễm mỡ

Với gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, người bệnh nên chú trọng kiểm soát cân nặng nếu đang thừa cân hoặc béo phì; hạn chế đồ uống có đường, thực phẩm nhiều đường bổ sung và chất béo không có lợi; đồng thời tăng cường rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ và nguồn protein phù hợp.

Nếu cần giảm cân, nên thực hiện từ từ và có kế hoạch phù hợp. Không nên nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh.

Người bị viêm gan

Người bị viêm gan cần duy trì chế độ ăn đầy đủ và cân đối, tránh kiêng khem quá mức dẫn đến thiếu năng lượng hoặc chất dinh dưỡng.

Quan trọng hơn, cần xác định nguyên nhân gây viêm gan như virus, rượu bia, thuốc hoặc các nguyên nhân khác để có hướng điều trị phù hợp.

Người bị xơ gan

Người mắc xơ gan cần được đánh giá chế độ ăn tùy theo mức độ bệnh và các biến chứng đi kèm. Người bệnh có thể có nguy cơ suy dinh dưỡng và mất khối cơ, vì vậy không nên tự ý cắt giảm protein.

Nếu có cổ trướng hoặc phù, bác sĩ có thể hướng dẫn kiểm soát lượng natri trong chế độ ăn. Việc điều chỉnh lượng nước cũng có thể được chỉ định ở một số trường hợp cụ thể.

Người bị bệnh gan nên ăn gì, uống gì?

Rau xanh và rau củ

Rau xanh và rau củ cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất. Người bệnh nên ăn đa dạng nhiều loại rau, ưu tiên cách chế biến như hấp, luộc, nấu hoặc xào với lượng dầu phù hợp.

Trái cây tươi

Trái cây cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ. Nên ưu tiên ăn trái cây nguyên miếng thay vì thường xuyên uống nước ép.

Người bị gan nhiễm mỡ, thừa cân hoặc rối loạn đường huyết nên chú ý tổng lượng đường và năng lượng trong khẩu phần, ngay cả khi nguồn đường đến từ thực phẩm tự nhiên.

Thực phẩm giàu chất xơ

Có thể lựa chọn các loại ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt và các thực phẩm giàu chất xơ phù hợp với khẩu phần ăn hằng ngày.

Nguồn protein phù hợp

Protein cần thiết để duy trì khối cơ và hoạt động của cơ thể. Có thể lựa chọn cá, thịt gia cầm nạc, trứng, các loại đậu và thịt nạc với lượng phù hợp.

Đặc biệt, người mắc bệnh gan mạn tính hoặc xơ gan không nên tự ý loại bỏ protein nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Chất béo không bão hòa

Chất béo vẫn cần thiết cho cơ thể. Người bệnh nên ưu tiên nguồn chất béo không bão hòa từ thực phẩm phù hợp và hạn chế chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa.

Nước lọc

Nước lọc là lựa chọn phù hợp để đáp ứng nhu cầu nước hằng ngày. Tuy nhiên, người bị xơ gan có cổ trướng hoặc một số biến chứng có thể cần điều chỉnh lượng nước theo chỉ định của bác sĩ.

Cà phê

Một số bằng chứng cho thấy uống cà phê có thể liên quan đến lợi ích đối với sức khỏe gan ở một số nhóm người. Tuy nhiên, cà phê không phải là phương pháp điều trị bệnh gan và không phải ai cũng phù hợp để sử dụng.

Nếu uống cà phê, nên hạn chế thêm nhiều đường, sữa đặc hoặc siro chứa nhiều năng lượng.

Người bệnh gan nên ưu tiên chế độ ăn đa dạng, cân đối với rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ, nguồn protein phù hợp và đủ nước theo nhu cầu cơ thể. 

Người bị bệnh gan kiêng ăn gì?

Rượu bia

Người mắc bệnh gan nên tránh sử dụng rượu bia, đặc biệt khi đang có tổn thương gan hoặc bệnh gan mạn tính. Rượu bia có thể làm tăng tổn thương và khiến bệnh tiến triển.

Thực phẩm và đồ uống nhiều đường

Nên hạn chế nước ngọt có đường, trà sữa nhiều đường, nước tăng lực, bánh kẹo và các thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung.

Điều này đặc biệt quan trọng với người bị gan nhiễm mỡ, thừa cân, béo phì hoặc có rối loạn chuyển hóa.

Thực phẩm nhiều chất béo không có lợi

Nên hạn chế thức ăn nhanh, món chiên rán nhiều dầu mỡ, thịt chế biến sẵn và các thực phẩm đóng gói chứa nhiều chất béo bão hòa hoặc chất béo chuyển hóa.

Thực phẩm nhiều muối

Người bị xơ gan có cổ trướng hoặc phù cần đặc biệt lưu ý lượng natri trong khẩu phần. Nên hạn chế đồ hộp, thịt nguội, xúc xích, thực phẩm chế biến sẵn, đồ muối và các loại gia vị chứa nhiều muối.

Mức độ hạn chế muối cần được bác sĩ hướng dẫn tùy tình trạng bệnh.

Không tự ý sử dụng “thuốc bổ gan”

Các sản phẩm được quảng cáo là “bổ gan”, “giải độc gan” không phải lúc nào cũng an toàn. Một số thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung có thể gây tổn thương gan hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng.

Người bệnh nên thông báo với bác sĩ về tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.

Người bệnh gan nên tránh rượu bia và hạn chế đồ uống nhiều đường, thực phẩm nhiều chất béo không có lợi, thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm chứa nhiều muối tùy theo tình trạng bệnh. 

Lưu ý trong chế độ ăn uống cho người bệnh gan

Không tự áp dụng chế độ ăn của người khác: Bệnh gan có nhiều nguyên nhân và mức độ khác nhau. Chế độ ăn phù hợp với người gan nhiễm mỡ có thể không phù hợp với người xơ gan.

Không tự ý nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh: Nếu thừa cân, giảm cân có kiểm soát có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe gan, nhưng cần thực hiện hợp lý.

Không tự ý kiêng protein: Protein đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì khối cơ. Người bệnh gan mạn tính không nên tự loại bỏ thịt, cá, trứng hoặc các nguồn protein khác nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.

Không phụ thuộc vào một loại “thực phẩm bổ gan”: Không có một thực phẩm đơn lẻ nào có thể thay thế chế độ ăn cân đối và điều trị nguyên nhân gây bệnh.

Cẩn trọng với các sản phẩm “detox gan”: Các sản phẩm này không thể thay thế việc thăm khám và điều trị bệnh gan.

Xem thêm: Những thực phẩm tưởng “mát gan” nhưng dùng sai cách có thể khiến gan tổn thương 

Nên làm gì để giữ gan khỏe mạnh?

Bảo vệ gan cần kết hợp giữa chế độ ăn uống, vận động và kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Duy trì cân nặng phù hợp

Thừa cân và béo phì có thể liên quan đến gan nhiễm mỡ và rối loạn chuyển hóa. Nếu đang thừa cân, nên giảm cân có kiểm soát và duy trì cân nặng hợp lý.

Hạn chế hoặc tránh rượu bia

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng để bảo vệ gan, đặc biệt ở người đã mắc bệnh gan.

Duy trì hoạt động thể chất

Vận động thường xuyên giúp hỗ trợ kiểm soát cân nặng, đường huyết và chuyển hóa chất béo.

Không tự ý sử dụng thuốc

Một số thuốc và thực phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng đến gan. Nên sử dụng thuốc theo hướng dẫn và trao đổi với bác sĩ trước khi dùng các sản phẩm không kê đơn hoặc thực phẩm bổ sung.

Chủ động phòng ngừa viêm gan virus

Tùy tình trạng miễn dịch và yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể tư vấn tiêm phòng viêm gan A hoặc viêm gan B cho những người phù hợp. Đồng thời, cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm viêm gan virus.

Thăm khám khi có dấu hiệu bất thường

Nếu có các biểu hiện như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, bụng to bất thường, phù chân, mệt mỏi kéo dài hoặc xét nghiệm men gan bất thường, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Kết luận

Người bệnh gan nên duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối, ưu tiên rau củ, thực phẩm giàu chất xơ và nguồn protein phù hợp; đồng thời hạn chế rượu bia, đồ uống có đường, thực phẩm nhiều đường, chất béo không có lợi và muối. Tuy nhiên, chế độ ăn cần được điều chỉnh theo từng bệnh lý và mức độ tổn thương gan, vì vậy người bệnh nên thăm khám để được bác sĩ tư vấn phù hợp.