Viêm gan A là một trong những bệnh lý gan do virus phổ biến, có khả năng lây lan nhanh nhưng thường bị xem nhẹ ở giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ nghĩ mình gặp vấn đề tiêu hóa thông thường cho đến khi xuất hiện vàng da, mệt mỏi kéo dài hoặc kết quả xét nghiệm cho thấy chức năng gan bị ảnh hưởng. Dù phần lớn trường hợp nhiễm virus HAV có thể tự hồi phục, việc chẩn đoán sớm và theo dõi đúng cách vẫn đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ gan và hạn chế lây nhiễm trong cộng đồng.
Viêm gan A là gì?
Viêm gan siêu vi A là bệnh truyền nhiễm do virus HAV gây ra. Virus này xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua đường tiêu hóa, thông qua việc sử dụng thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm bẩn, hoặc tiếp xúc gần với người đang mang virus.
Khác với viêm gan B hay C, viêm gan A không tiến triển thành mạn tính. Tuy nhiên, trong giai đoạn cấp, virus HAV vẫn có thể gây tổn thương tế bào gan, làm suy giảm chức năng gan tạm thời và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày của người bệnh.
Virus viêm gan A có thể gây hại cho tế bào gan, dẫn đến suy chức năng gan tạm thời và ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày.
Vì sao cần chẩn đoán viêm gan A sớm?
Các triệu chứng ban đầu của nhiễm virus HAV thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa hoặc nhiễm virus thông thường. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn hoặc đau âm ỉ vùng bụng trên bên phải.
Việc chẩn đoán sớm mang lại nhiều lợi ích quan trọng:
-
Xác định đầy đủ yếu tố gây hại cho gan để có hướng xử trí phù hợp
-
Đánh giá mức độ ảnh hưởng của virus HAV lên chức năng gan
- Theo dõi sát diễn tiến bệnh và phát hiện sớm biến chứng
-
Xây dựng chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt phù hợp
-
Bảo vệ người thân và cộng đồng trước nguy cơ lây truyền virus
Các phương pháp chẩn đoán viêm gan A
Chẩn đoán bệnh thường dựa trên sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Dựa trên các biểu hiện nghi ngờ nhiễm virus HAV, bao gồm:
- Mệt mỏi kéo dài, uể oải
- Chán ăn, buồn nôn hoặc nôn
- Đau tức vùng hạ sườn phải
- Xuất hiện tình trạng da, mắt ngả vàng kèm nước tiểu sẫm
Ngoài ra, các yếu tố dịch tễ như môi trường sinh hoạt, thói quen ăn uống, tiền sử tiếp xúc với người mắc bệnh hoặc đi đến vùng có nguy cơ cao cũng được xem xét để hỗ trợ chẩn đoán.
Xét nghiệm kháng thể anti-HAV
Xét nghiệm máu đóng vai trò then chốt trong việc xác định nhiễm virus HAV . Khi virus HAV xâm nhập, hệ miễn dịch sẽ tạo ra các kháng thể đặc hiệu:
- Anti-HAV IgM: Dương tính cho thấy người bệnh đang nhiễm HAV cấp tính cấp tính hoặc mới nhiễm trong thời gian gần. Kháng thể này thường xuất hiện sớm và giảm dần sau vài tháng.
- Anti-HAV IgG: Xuất hiện muộn hơn và tồn tại lâu dài. IgG dương tính chứng tỏ người bệnh đã từng nhiễm virus HAV hoặc đã được tiêm vắc xin và có miễn dịch bảo vệ.
Dựa vào kết quả xét nghiệm anti-HAV, bác sĩ có thể xác định tình trạng nhiễm bệnh và khả năng miễn dịch của người bệnh.
Xét nghiệm máu để phát hiện kháng thể chống virus viêm gan A
Các xét nghiệm cận lâm sàng đánh giá chức năng gan
Bên cạnh xét nghiệm kháng thể, người bệnh thường được chỉ định thêm các xét nghiệm sinh hóa nhằm đánh giá mức độ tổn thương gan, bao gồm:
- Men gan (AST, ALT): phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan
- Bilirubin máu: giúp xác định nguyên nhân gây vàng da và khả năng bài tiết mật của gan
Những chỉ số này hỗ trợ bác sĩ theo dõi diễn tiến hồi phục của gan trong suốt quá trình điều trị.
Các biện pháp điều trị viêm gan A hiệu quả
Hiện nay, chưa có thuốc đặc trị trực tiếp virus HAV. Điều trị chủ yếu tập trung vào hỗ trợ cơ thể và tạo điều kiện để gan tự hồi phục.
Trong trường hợp nghi ngờ vừa tiếp xúc với nguồn lây, người bệnh nên được tư vấn tiêm vắc xin viêm gan siêu vi A hoặc globulin miễn dịch đặc hiệu, hiệu quả nhất trong vòng 14 ngày kể từ thời điểm phơi nhiễm.
Với đa số trường hợp, việc điều trị bao gồm:
-
Cải thiện tình trạng mệt mỏi kèm cảm giác buồn nôn
- Theo dõi men gan và các chỉ số sinh hóa
-
Thiết lập chế độ sinh hoạt và nghỉ ngơi phù hợp với thể trạng
Nếu được chăm sóc đúng cách, người bệnh thường hồi phục hoàn toàn sau khoảng 3–6 tháng.
Chăm sóc và sinh hoạt cho người mắc viêm gan A
Nghỉ ngơi hợp lý: Gan cần thời gian để tái tạo và phục hồi sau tổn thương do virus HAV. Người bệnh nên hạn chế lao động nặng, tránh thức khuya và giữ tinh thần thoải mái trong suốt thời gian điều trị.
Dinh dưỡng phù hợp: Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục chức năng gan:
-
Lựa chọn các loại thực phẩm dễ hấp thu, cung cấp nhiều năng lượng
-
Duy trì thói quen ăn nhiều bữa nhẹ nhằm làm dịu cảm giác buồn nôn
- Bổ sung đủ nước, nước ép trái cây hoặc sữa khi ăn uống kém
Tránh rượu bia và thuốc không cần thiết: Rượu bia và việc tự ý sử dụng thuốc có thể làm tăng gánh nặng cho gan, khiến tình trạng tổn thương kéo dài hơn. Việc dùng thuốc nên tuân thủ chỉ định chuyên môn từ bác sĩ
Các cách phòng ngừa bệnh viêm gan A
Nhiễm virus HAV có khả năng lây lan nhanh, đặc biệt trong sinh hoạt tập thể. Để hạn chế nguy cơ lây nhiễm, người bệnh và người xung quanh cần:
-
Thực hiện rửa tay bằng xà phòng sau khi vệ sinh và trước khi dùng bữa
Giữ vệ sinh tay bằng cách rửa với xà phòng sau khi đi vệ sinh và trước bữa ăn
-
Không chế biến thức ăn cho người khác trong thời gian mắc bệnh
-
Sử dụng nguồn nước và thực phẩm đảm bảo vệ sinh
-
Tránh tiếp xúc gần không cần thiết trong giai đoạn cấp
Tiêm vắc xin viêm gan A: Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và chủ động nhất hiện nay. Vắc xin thường được tiêm 2 mũi, mũi nhắc lại sau 6–12 tháng giúp duy trì miễn dịch lâu dài.
Những đối tượng nên cân nhắc tiêm vắc xin bao gồm:
- Trẻ em từ 12 tháng tuổi trở lên
- Người sống hoặc làm việc tại khu vực có nguy cơ lây nhiễm cao
- Người sống chung với người mắc viêm gan A
- Nhân viên y tế, giáo dục mầm non, xử lý môi trường
- Người mắc bệnh gan mạn tính hoặc viêm gan B, C
Kết luận
Viêm gan A là bệnh lý gan có tiên lượng tốt nếu được phát hiện sớm và theo dõi đúng cách. Việc chẩn đoán chính xác thông qua thăm khám và xét nghiệm giúp kiểm soát diễn tiến bệnh, bảo vệ chức năng gan và hạn chế nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng. Bên cạnh điều trị hỗ trợ, duy trì vệ sinh cá nhân và tiêm vắc xin phòng bệnh là những yếu tố quan trọng giúp chủ động bảo vệ sức khỏe lâu dài.
